Viết một số hữu tỉ dưới dạng phân số với mẫu khác 0.
Thể hiện và so sánh số hữu tỉ trên trục số.
Xác định số đối và giải thích vị trí của số âm.
Minh họa được tạo bằng AI cho bài học Toán 7.
1Lý thuyết trọng tâm
**Đối chiếu:** SGK Toán 7 – Kết nối tri thức với cuộc sống, Tập 1, Chương 1, Bài 1.
## 1. Bắt đầu bằng một dự đoán
Tầng hầm ở mức −0,75 m và một bậc thấp hơn ở mức −1,5 m so với sân. Vị trí nào cao hơn? Đừng chỉ nhìn độ lớn của các chữ số.
## 2. Em tự khám phá
Vẽ trục số từ −2 đến 2; chia mỗi đơn vị thành 4 phần bằng nhau. Đặt các thẻ $-\dfrac{3}{4}$, $\dfrac{1}{2}$, 0, −1,5. Gấp giấy tại 0 để tìm điểm đối xứng của $\dfrac{1}{2}$. Viết −0,75 bằng hai phân số khác nhau. Sản phẩm: trục số và thứ tự tăng dần của bốn thẻ.
**Cách học:** Ghi dự đoán trước khi thao tác. So sánh kết quả với bạn, chỉ ra dữ kiện làm em thay đổi ý kiến. Đo đạc giúp phát hiện quy luật; với khẳng định hình học, cần lập luận để kết luận.
## 3. Kiến thức trọng tâm
Số hữu tỉ là số viết được dưới dạng $\dfrac{a}{b}$, với $a,b\in\mathbb Z$, $b\ne0$; tập hợp kí hiệu $\mathbb Q$. Một số có nhiều cách biểu diễn: $-\dfrac{3}{4}=-\dfrac{6}{8}=-0{,}75$. Trên trục số, số nhỏ hơn nằm bên trái. Số đối của $x$ là $-x$; hai điểm biểu diễn cách đều 0 và ở hai phía (trừ 0). Để so sánh phân số, đưa mẫu về số dương rồi quy đồng; trong hai số âm, số gần 0 hơn lớn hơn.
## 4. Tự kiểm tra trước khi luyện tập
Không tính gần đúng: viết 1,2 dưới dạng phân số và chỉ ra số đối; giải thích vì sao $-\dfrac{1}{4}$ nằm giữa $-\dfrac{1}{2}$ và 0.
**Sản phẩm học tập:** một hình hoặc bảng có chú thích, một lời giải có đơn vị nếu cần và một câu giải thích bằng kiến thức của bài.
**Tự đánh giá:** Em có thể giải thích cách làm? Em đã kiểm tra điều kiện và kết quả? Nếu còn vướng, đọc lại phần kiến thức rồi tự làm hai ví dụ bên dưới trước khi mở lời giải.
3Ví dụ có lời giải
Ví dụ 1
Đặt số trên trục số
Mỗi vạch cách nhau $\dfrac{1}{4}$ đơn vị. Đi từ 0 sang trái 3 vạch đến điểm A. A biểu diễn số nào?
Xem lời giải
A biểu diễn $-3\times\dfrac{1}{4}=-\dfrac{3}{4}$. Số đối là $\dfrac{3}{4}$, nằm bên phải 0 và cách 0 cùng một khoảng.
Ví dụ 2
So sánh hai số âm
So sánh $-\dfrac{7}{8}$ và $-\dfrac{5}{6}$. Giải thích bằng mẫu chung.
Xem lời giải
$-\dfrac{7}{8}=-\dfrac{21}{24}$, $-\dfrac{5}{6}=-\dfrac{20}{24}$. Vì $-21<-20$ nên $-\dfrac{7}{8}<-\dfrac{5}{6}$.
Ví dụ 3
Bản đồ độ cao trong trò chơi
Trong một trò chơi, ba trạm ở độ cao $-\dfrac{1}{5}$ m, $\dfrac{3}{4}$ m và $-0{,}6$ m so với cổng ở mức 0. Hãy xếp bốn vị trí từ thấp đến cao và tìm độ cao đối với $-\dfrac{1}{5}$.
Xem lời giải
Đổi $-0{,}6=-\dfrac{3}{5}$. Ta có $-\dfrac{3}{5}<-\dfrac{1}{5}<0<\dfrac{3}{4}$. Vì vậy thứ tự là trạm $-0{,}6$ m, trạm $-\dfrac{1}{5}$ m, cổng, trạm $\dfrac{3}{4}$ m. Số đối của $-\dfrac{1}{5}$ là $\dfrac{1}{5}$; hai điểm nằm ở hai phía và cách đều 0. **Kiểm tra:** khi đặt lên trục số, thứ tự từ trái sang phải trùng với kết quả.
Tự kiểm tra ngayLàm bộ câu hỏi đúng theo bài học này, có chấm điểm và giải thích.
Hình minh họa bối cảnh. Khi giải, sử dụng số liệu trong đề bài.Minh họa trong kho ảnh MathExora, được tạo bằng AI.
Kiến trúc
Lối đi nào cao hơn mặt tầng hầm?
**Tình huống:** Nhà trường lấy mặt sân làm mốc 0 m. Lối vào bãi xe ở độ cao −1,25 m, còn cửa kho ở −0,5 m. Hai số cùng dùng một mốc đo.
**Câu hỏi:** Vị trí nào cao hơn?
**Thử sức trước:** Hãy tự tìm câu trả lời và giải thích cách nghĩ trước khi mở cách giải quyết.
Xem cách giải quyết
Hình minh họa bối cảnh. Khi giải, sử dụng số liệu trong đề bài.Minh họa trong kho ảnh MathExora, được tạo bằng AI.
Khí tượng
Đọc nhiệt kế trong một sáng lạnh
**Tình huống:** Trong một hoạt động đọc số đo, cảm biến A ghi −2,5 °C và cảm biến B ghi −2,25 °C vào cùng thời điểm.
**Câu hỏi:** Cảm biến nào ghi nhiệt độ cao hơn?
**Thử sức trước:** Hãy tự tìm câu trả lời và giải thích cách nghĩ trước khi mở cách giải quyết.
Xem cách giải quyết
Hình minh họa bối cảnh. Khi giải, sử dụng số liệu trong đề bài.Minh họa trong kho ảnh MathExora, được tạo bằng AI.
Nông nghiệp
Hai luống rau dùng phần đất nào lớn hơn?
**Tình huống:** Vườn trải nghiệm được chia thành các khu. Luống rau thơm chiếm 2/5 diện tích, luống rau ăn lá chiếm 0,35 diện tích; các phần đều tính theo toàn bộ vườn.
**Câu hỏi:** Luống rau nào chiếm phần diện tích lớn hơn? Hãy giải thích bằng cách đổi về cùng dạng số.
**Thử sức trước:** Hãy tự tìm câu trả lời và giải thích cách nghĩ trước khi mở cách giải quyết.
Xem cách giải quyết
Hình minh họa bối cảnh. Khi giải, sử dụng số liệu trong đề bài.Minh họa trong kho ảnh MathExora, được tạo bằng AI.
Tài chính cá nhân
Số dư nào gần mốc 0 hơn?
**Tình huống:** Trong trò chơi quản lí quỹ lớp, số dư của nhóm M là −3/4 đơn vị và nhóm N là −0,8 đơn vị. Số âm biểu thị phần đang thiếu, không phải số tiền thực tế.
**Câu hỏi:** Số dư nào lớn hơn?
**Thử sức trước:** Hãy tự tìm câu trả lời và giải thích cách nghĩ trước khi mở cách giải quyết.
Xem cách giải quyết
Hình minh họa bối cảnh. Khi giải, sử dụng số liệu trong đề bài.Minh họa trong kho ảnh MathExora, được tạo bằng AI.
Thể thao
So sánh tiến độ hai nhóm đi bộ
**Tình huống:** Hai nhóm cùng đặt mục tiêu đi bộ trên một cung đường. Nhóm A đã đi 3/4 mục tiêu, nhóm B đã đi 0,7 mục tiêu.
**Câu hỏi:** Nhóm nào đã hoàn thành phần lớn hơn của cùng mục tiêu?
**Thử sức trước:** Hãy tự tìm câu trả lời và giải thích cách nghĩ trước khi mở cách giải quyết.
Xem cách giải quyết
Hình minh họa bối cảnh. Khi giải, sử dụng số liệu trong đề bài.Minh họa trong kho ảnh MathExora, được tạo bằng AI.
May mặc
Nhãn vải nào cùng biểu diễn một độ dài?
**Tình huống:** Một đoạn vải dùng làm túi được ghi dài 0,625 m. Em muốn viết nhãn bằng một phân số tối giản để đo bằng thước chia phần.
**Câu hỏi:** Phân số nào bằng 0,625?
**Thử sức trước:** Hãy tự tìm câu trả lời và giải thích cách nghĩ trước khi mở cách giải quyết.