Áp dụng tính chất dãy tỉ số bằng nhau với tổng hoặc hiệu.
Chia một đại lượng theo tỉ lệ cho trước.
Kiểm tra cả tỉ lệ và tổng hoặc hiệu.
Minh họa được tạo bằng AI cho bài học Toán 7.
1Lý thuyết trọng tâm
**Đối chiếu:** SGK Toán 7 – Kết nối tri thức với cuộc sống, Tập 2, Chương 6, Bài 21.
## 1. Bắt đầu bằng một dự đoán
Chia 30 quyển vở cho hai nhóm theo tỉ lệ 2:3. Chia mỗi nhóm 15 có đúng không?
## 2. Em tự khám phá
Vẽ 5 phần bằng nhau; nhóm A lấy 2, nhóm B lấy 3. Chia 30 thẻ vào 5 phần rồi đếm. Đổi tổng thành 45 và dự đoán hệ số chung. Sản phẩm: sơ đồ phần và hai phép kiểm tra.
**Cách học:** Ghi dự đoán trước khi thao tác. So sánh kết quả với bạn, chỉ ra dữ kiện làm em thay đổi ý kiến. Đo đạc giúp phát hiện quy luật; với khẳng định hình học, cần lập luận để kết luận.
## 3. Kiến thức trọng tâm
Nếu $\dfrac{a}{b}=\dfrac{c}{d}=k$ thì $\dfrac{a+c}{b+d}=k$ khi $b+d\ne0$; cũng có $\dfrac{a-c}{b-d}=k$ khi $b-d\ne0$. Dãy nhiều tỉ số dùng tổng tử chia tổng mẫu, khi tổng mẫu khác 0. Chia tổng S theo m:n: đặt $\dfrac{x}{m}=\dfrac{y}{n}=k$, dùng $x+y=S$ suy ra $k=\dfrac{S}{m+n}$, rồi x=mk,y=nk. Nếu dữ kiện là hiệu, dùng hiệu tử và hiệu mẫu tương ứng. Luôn thử cả điều kiện tỉ lệ và điều kiện tổng/hiệu.
## 4. Tự kiểm tra trước khi luyện tập
Chia 48 theo tỉ lệ 1:3, nêu hai phép kiểm tra.
**Sản phẩm học tập:** một hình hoặc bảng có chú thích, một lời giải có đơn vị nếu cần và một câu giải thích bằng kiến thức của bài.
**Tự đánh giá:** Em có thể giải thích cách làm? Em đã kiểm tra điều kiện và kết quả? Nếu còn vướng, đọc lại phần kiến thức rồi tự làm hai ví dụ bên dưới trước khi mở lời giải.
3Ví dụ có lời giải
Ví dụ 1
Chia tổng theo tỉ lệ
$\dfrac{x}{2}=\dfrac{y}{3}$, $x+y=30$. Tìm $x,y$.
Xem lời giải
Hệ số chung $\dfrac{30}{2+3}=6$. Suy ra $x=12$, $y=18$; tổng bằng 30 và hai tỉ số đều bằng 6.
Ví dụ 2
Dùng hiệu
$\dfrac{x}{5}=\dfrac{y}{3}$, $x-y=8$. Tìm $x,y$.
Xem lời giải
Hệ số chung $\dfrac{8}{5-3}=4$ nên $x=20$, $y=12$. Kiểm tra: $20-12=8$.
Tự kiểm tra ngayLàm bộ câu hỏi đúng theo bài học này, có chấm điểm và giải thích.
60 cây chia cho ba nhóm theo tỉ lệ 2:3:5. Tìm số cây mỗi nhóm.
Xem cách giải quyết
STEM và công nghệ
Ngân sách ba hạng mục
**Tình huống và nhiệm vụ:** 1 200 000 đồng chia vật liệu, dụng cụ, truyền thông theo 5:3:2. Tính mỗi khoản.
**Ý nghĩa thực tế:** Lập cơ cấu ngân sách có thể kiểm tra.
*Số liệu giả định để luyện tập.*
Xem cách giải quyết
STEM và công nghệ
Thời lượng video học tập
**Tình huống và nhiệm vụ:** Video 12 phút chia mở đầu, khám phá, luyện tập theo 1:3:2. Tính thời lượng từng phần.
**Ý nghĩa thực tế:** Lập kịch bản video có thời lượng phù hợp.
*Số liệu giả định để luyện tập.*
Xem cách giải quyết
STEM và công nghệ
Lắp bộ đèn màu
**Tình huống và nhiệm vụ:** Ba màu theo 1:2:3; tổng 72 bóng. Cần bao nhiêu mỗi màu?
**Ý nghĩa thực tế:** Dự toán linh kiện theo mẫu thiết kế.
*Số liệu giả định để luyện tập.*
Xem cách giải quyết
STEM và công nghệ
Chênh lệch số sản phẩm
**Tình huống và nhiệm vụ:** Hai đội làm sản phẩm theo tỉ lệ 5:3; đội đầu nhiều hơn 8 sản phẩm. Mỗi đội làm bao nhiêu?
**Ý nghĩa thực tế:** Suy lượng từ tỉ lệ và hiệu.
*Số liệu giả định để luyện tập.*
Xem cách giải quyết
STEM và công nghệ
Kiểm tra chia vật liệu nguyên chiếc
**Tình huống và nhiệm vụ:** Chia 25 tấm bìa theo 2:3:5. Có thể chia nguyên chiếc đúng tỉ lệ không?
**Ý nghĩa thực tế:** Nhận ra ràng buộc thực tế ngoài phép tính.
*Số liệu giả định để luyện tập.*