Phân biệt dữ liệu là số liệu và dữ liệu không là số liệu.
Chọn cách thu thập phù hợp: quan sát, phỏng vấn, bảng hỏi hoặc nguồn có sẵn.
Kiểm tra tính hợp lí, đơn vị và phạm vi kết luận.
Minh họa được tạo bằng AI cho bài học Toán 7.
1Lý thuyết trọng tâm
**Đối chiếu:** SGK Toán 7 – Kết nối tri thức với cuộc sống, Tập 1, Chương 5, Bài 17.
## 1. Bắt đầu bằng một dự đoán
Muốn biết học sinh cả trường thích hoạt động nào, chỉ hỏi 5 bạn cùng câu lạc bộ có đại diện được không?
## 2. Em tự khám phá
Khảo sát 10 bạn, mỗi bạn chọn một phương tiện đến trường và ghi thời gian di chuyển theo phút. Lập hai cột dữ liệu; phân loại cột nào là số liệu. Tìm giá trị cần kiểm tra nếu có “−5 phút” hoặc “0,5 giờ”. Sản phẩm: bảng sạch và mô tả đối tượng khảo sát.
**Cách học:** Ghi dự đoán trước khi thao tác. So sánh kết quả với bạn, chỉ ra dữ kiện làm em thay đổi ý kiến. Đo đạc giúp phát hiện quy luật; với khẳng định hình học, cần lập luận để kết luận.
## 3. Kiến thức trọng tâm
Dữ liệu có thể là số liệu (chiều cao, số sách, thời gian) hoặc không là số liệu (màu sắc, phương tiện, mức đánh giá). Một số dữ liệu không là số liệu có thể sắp thứ tự, như chưa đạt–đạt–tốt. Mã định danh viết bằng chữ số không được hiểu như đại lượng để tính trung bình. Cần xác định mục đích, đối tượng, phương pháp; kiểm tra giá trị bất hợp lí và thống nhất đơn vị. Kết luận phải phù hợp phạm vi đã khảo sát.
## 4. Tự kiểm tra trước khi luyện tập
Chọn cách thu thập để đếm xe qua cổng trong 10 phút và để biết ý kiến học sinh. Giải thích lựa chọn.
**Sản phẩm học tập:** một hình hoặc bảng có chú thích, một lời giải có đơn vị nếu cần và một câu giải thích bằng kiến thức của bài.
**Tự đánh giá:** Em có thể giải thích cách làm? Em đã kiểm tra điều kiện và kết quả? Nếu còn vướng, đọc lại phần kiến thức rồi tự làm hai ví dụ bên dưới trước khi mở lời giải.
3Ví dụ có lời giải
Ví dụ 1
Phân loại
Phân loại: phương tiện đến trường, số sách mượn, mức đánh giá chưa đạt–đạt–tốt.
Xem lời giải
Phương tiện: không là số liệu, không có thứ tự tự nhiên. Số sách: số liệu. Mức đánh giá: không là số liệu nhưng có thứ tự.
Ví dụ 2
Làm sạch đơn vị
Hai bạn ghi 20 phút và 0,5 giờ. Muốn so sánh phải làm gì?
Xem lời giải
Đổi cùng đơn vị: 0,5 giờ=30 phút, nên thời gian 30 phút lớn hơn 20 phút. Không so trực tiếp 20 với 0,5.
Tự kiểm tra ngayLàm bộ câu hỏi đúng theo bài học này, có chấm điểm và giải thích.
30 học sinh lớp 7A trả lời bảng hỏi. Có 18 bạn thích STEM. Em được kết luận gì?
Xem cách giải quyết
Dữ liệu và môi trường
Khảo sát phương tiện đến trường
**Tình huống và nhiệm vụ:** Lớp ghi phương tiện, thời gian di chuyển và mã học sinh. Phân loại dữ liệu; có nên tính trung bình mã học sinh?
**Ý nghĩa thực tế:** Thiết kế khảo sát giao thông học đường đúng loại dữ liệu.
*Số liệu giả định để luyện tập.*
Xem cách giải quyết
Dữ liệu và môi trường
Kiểm kê rác tái chế
**Tình huống và nhiệm vụ:** Ghi loại vật liệu, số lượng chai và khối lượng. Những trường nào là số liệu?
**Ý nghĩa thực tế:** Tổ chức dữ liệu cho kế hoạch phân loại rác.
*Số liệu giả định để luyện tập.*
Xem cách giải quyết
Dữ liệu và môi trường
Đánh giá trải nghiệm học trực tuyến
**Tình huống và nhiệm vụ:** Phiếu dùng ba mức: khó sử dụng, sử dụng được, dễ sử dụng. Đây có phải số liệu chỉ vì mã hóa 1, 2, 3 không?
**Ý nghĩa thực tế:** Đọc phản hồi người dùng thận trọng.
*Số liệu giả định để luyện tập.*
Xem cách giải quyết
Dữ liệu và môi trường
Khảo sát nhu cầu câu lạc bộ
**Tình huống và nhiệm vụ:** Muốn biết nhu cầu toàn khối nhưng chỉ hỏi đội tuyển Toán. Cần điều chỉnh thế nào?
**Ý nghĩa thực tế:** Thu thập ý kiến có tính đại diện.
*Số liệu giả định để luyện tập.*
Xem cách giải quyết
Dữ liệu và môi trường
Làm sạch thời gian dùng thiết bị
**Tình huống và nhiệm vụ:** Bảng có 30 phút; 0,5 giờ; −10 phút. Cần làm gì trước khi so sánh?
**Ý nghĩa thực tế:** Kiểm tra đơn vị và tính hợp lí của dữ liệu.
*Số liệu giả định để luyện tập.*
Xem cách giải quyết
Dữ liệu và môi trường
Đếm xe qua cổng bằng quan sát
**Tình huống và nhiệm vụ:** Muốn so số xe trong hai ngày. Một ngày đếm 10 phút, ngày kia 30 phút có so trực tiếp tổng được không?
**Ý nghĩa thực tế:** Thiết kế quan sát công bằng và có thể lặp lại.
*Số liệu giả định để luyện tập.*